Lato, upał i ochota, żeby wskoczyć do wody – a przy tym pytanie, które prędzej czy później zadaje sobie niemal każdy użytkownik soczewek kontaktowych: czy mogę wejść do wody bez ich zdejmowania? Odpowiedź nie brzmi „absolutnie nigdy”, ale zdecydowanie bliżej jej do „lepiej unikać niż ryzykować”. Wyjaśniamy, co na ten temat mówią specjaliści i badania naukowe, jakie realne zagrożenia niesie kontakt soczewki z wodą oraz jak bezpiecznie korzystać z basenu, morza czy jeziora, jeśli na co dzień nosisz soczewki.
Spis treści
Krótka odpowiedź: soczewki i woda to zły duet
Zgodnie z wytycznymi amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) soczewki kontaktowe nie powinny mieć kontaktu z żadną wodą – ani basenową, ani morską, ani nawet z kranu. Ten sam kierunek potwierdza amerykańskie centrum CDC, które w swoich zaleceniach dotyczących higieny soczewek wprost rekomenduje ich zdjęcie przed pływaniem, kąpielą w jacuzzi i prysznicem.
W praktyce wiele osób pływa w soczewkach regularnie i nigdy nie doświadczyło żadnych problemów. To jednak nie oznacza, że jest to bezpieczne – to kwestia prawdopodobieństwa, a nie gwarancji. Im częściej powtarza się dana sytuacja ryzyka, tym większa szansa, że w końcu skończy się ona infekcją.
Dlaczego kontakt soczewki z wodą jest niebezpieczny
Pełzak Acanthamoeba – najgroźniejsze powikłanie
Acanthamoeba to mikroorganizm powszechnie występujący w wodach powierzchniowych – jeziorach, rzekach, ale też w wodzie basenowej i instalacjach wodociągowych. Sam kontakt zdrowego oka z wodą zwykle nie stanowi problemu – zagrożenie pojawia się wtedy, gdy pełzak dostaje się pod soczewkę, która działa jak nośnik przytrzymujący go bezpośrednio na powierzchni rogówki.
Wywołane w ten sposób zapalenie rogówki (tzw. Acanthamoeba keratitis) jest rzadkie, ale wyjątkowo trudne w leczeniu – terapia bywa długotrwała, a w cięższych przypadkach dochodzi do trwałego bliznowacenia rogówki, silnego astygmatyzmu, a nawet konieczności przeszczepu rogówki.
W jednym z badań naukowych, w którym analizowano ponad pięćset próbek z pojemników na soczewki, materiał genetyczny Acanthamoeba wykryto w blisko jednej piątej z nich, a ryzyko wyraźnie rosło u osób, które miały kontakt soczewek z wodą podczas kąpieli lub pływania.
Bakterie i inne mikroorganizmy z wody
Woda basenowa i naturalne zbiorniki wodne mogą zawierać również bakterie, takie jak gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) czy pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) – ta ostatnia należy do częstszych przyczyn ciężkich i szybko postępujących zapaleń rogówki u osób noszących soczewki.
Chlor obecny w wodzie basenowej nie rozwiązuje problemu. Jego stężenie jest zbyt niskie, by skutecznie zdezynfekować powierzchnię soczewki, a przy tym może dodatkowo podrażniać oko i pogarszać komfort noszenia.
Ryzyko przemieszczenia lub deformacji soczewki
To zagrożenie mniej poważne zdrowotnie, ale bardzo praktyczne: energiczne pływanie, skoki czy nurkowanie mogą spłukać soczewkę z oka. Miękka soczewka dodatkowo wchłania wodę, co zmienia jej krzywiznę i może prowadzić do chwilowo nieostrego widzenia lub podrażnienia po wyjęciu.
Basen, morze, jezioro, jacuzzi – czy to ma znaczenie?
Z punktu widzenia bezpieczeństwa różnica jest niewielka. Każde z tych środowisk sprzyja obecności drobnoustrojów: baseny są chlorowane, ale chlor w standardowych stężeniach nie eliminuje Acanthamoeba; woda morska i jeziorna zwykle nie jest dezynfekowana wcale, a ciepła woda w jacuzzi to środowisko, w którym bakterie namnażają się szczególnie łatwo. Zasada jest więc taka sama niezależnie od zbiornika wodnego: im mniej kontaktu soczewki z wodą, tym mniejsze ryzyko.
Co zrobić, jeśli już zdarzyło Ci się popływać w soczewkach
Nieplanowany kontakt z wodą – fala, wpadnięcie do basenu, zapomnienie o soczewkach pod prysznicem – zdarza się nawet ostrożnym osobom. W takiej sytuacji warto zareagować od razu:
- Soczewki jednodniowe – zdejmij je od razu po wyjściu z wody i wyrzuć. Nie zakładaj ich ponownie tego samego dnia.
- Soczewki wielorazowe – zdejmij, zdezynfekuj świeżym płynem wielofunkcyjnym (nigdy wodą z kranu) i pozostaw w roztworze na czas zalecany przez producenta, zanim założysz je ponownie. Sposób prawidłowego zakładania i zdejmowania soczewek opisujemy krok po kroku w naszym poradniku: jak zakładać i zdejmować soczewki kontaktowe.
- Przepłucz oczy – jeśli czujesz dyskomfort, pomocne mogą być krople nawilżające lub sól fizjologiczna. O tym, czym bezpiecznie przemywać oczy, piszemy w osobnym artykule: czym można przemywać oczy.
- Obserwuj oko przez kolejne dni – zaczerwienienie, ból, nadwrażliwość na światło, łzawienie lub uczucie ciała obcego, które nie mija po kilku godzinach, to sygnał, by jak najszybciej skonsultować się z okulistą, zamiast czekać, aż samo przejdzie.
Bezpieczne rozwiązania dla aktywnych użytkowników soczewek
Nie trzeba rezygnować z pływania tylko dlatego, że na co dzień korzysta się z soczewek. Sprawdzają się tu trzy rozwiązania:
- Szczelne okulary pływackie – fizycznie oddzielają oko (i soczewkę) od wody. Warto wybrać model dobrze dopasowany do twarzy, a nie pierwszy z brzegu.
- Okulary pływackie z korekcją – gogle z wbudowanymi szkłami korekcyjnymi eliminują problem całkowicie, bo soczewki w ogóle nie są potrzebne w wodzie, a widzenie pozostaje ostre.
- Soczewki jednodniowe jako mniejsze zło – jeśli mimo wszystko wybierasz pływanie w soczewkach, jednodniówki są bezpieczniejsze niż soczewki wielorazowe, bo od razu po wyjściu z wody trafiają do kosza i nie ma ryzyka „zamknięcia” zanieczyszczenia w pojemniku na kolejne dni. Osobom, które dopiero zaczynają przygodę z soczewkami, polecamy nasz przewodnik: soczewki kontaktowe dla początkujących.
Dobór odpowiedniego trybu noszenia – jednodniowego czy miesięcznego – warto przemyśleć niezależnie od pływania, bo ma wpływ na koszt i wygodę codziennego użytkowania. Porównujemy to szczegółowo w artykule: soczewki jednodniowe czy miesięczne – które wybrać?.
Pływanie to nie jedyna codzienna sytuacja, w której soczewki wchodzą w kontakt z czymś, czego „nie lubią”. Podobne ryzyko niesie na przykład zasypianie w soczewkach – piszemy o tym w artykule: czy można spać w soczewkach kontaktowych.
Czy można pływać w soczewkach – Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy w soczewkach jednodniowych można bezpieczniej pływać niż w miesięcznych?
Tak, jednodniówki są rozwiązaniem mniej ryzykownym, bo nie wracają do ponownego użycia. To wciąż jednak nie to samo, co pływanie bez soczewek lub w goglach z korekcją.
Czy chlor w basenie zabija groźne mikroorganizmy?
Nie w pełni. Chlor ogranicza część bakterii, ale pełzak Acanthamoeba jest na niego wyjątkowo odporny, dlatego samo chlorowanie wody nie czyni pływania w soczewkach bezpiecznym.
Czy można wziąć prysznic w soczewkach?
Zalecenia są takie same jak przy pływaniu – najlepiej zdjąć soczewki przed prysznicem, bo woda z kranu również może zawierać drobnoustroje mogące podrażnić lub zainfekować oko.
Czy jednorazowy kontakt soczewki z wodą na pewno spowoduje infekcję?
Nie – ryzyko przy pojedynczym incydencie jest statystycznie niskie, ale rośnie z każdą kolejną taką sytuacją oraz przy braku odpowiedniej reakcji po fakcie (patrz sekcja: co zrobić, jeśli już zdarzyło się popływać w soczewkach).